مقدمه
وقتی به هوش مصنوعی فکر میکنیم، اغلب دستیارهای هوشمند، اتومبیلهای خودران یا الگوریتمهای توصیهگر به ذهنمان میآیند. اما داستان واقعی و عمیقتر هوش مصنوعی در جای دیگری در حال وقوع است؛ جایی که کمتر به آن پرداخته شده اما تأثیراتش به مراتب حیاتیتر است: عرصهی قدرت، حکمرانی و روابط بینالملل. انقلاب واقعی، نه فقط تکنولوژیک، بلکه سیاسی و اجتماعی است.
این مقاله، چهار مورد از تأثیرگذارترین و شگفتانگیزترین نتایج در مورد آینده حکمرانی هوش مصنوعی را بر اساس خلاصهای از دستور کار پژوهشی آلن دافو از دانشگاه آکسفورد، تشریح میکند. هدف ما این است که ببینیم چگونه این فناوری در حال تغییر موازنه قدرت در جهان است.
۱. هوش مصنوعی فقط یک ابزار نیست؛ یک میدان جدید سیاسی است
هوش مصنوعی پیشرفته این پتانسیل را دارد که توزیع ثروت و قدرت در داخل ملتها را به طور بنیادین تغییر دهد. این سیستمها صرفاً ابزارهایی برای انجام وظایف نیستند، بلکه خود به یک منبع جدید قدرت تبدیل میشوند. این قدرت به سمت کسانی متمایل میشود که این سیستمها را کنترل میکنند، مانند شرکتهای بزرگ فناوری، نخبگان دولتی، و اصناف تخصصی که بر این سیستمها تسلط دارند. این بدان معناست که منازعات سیاسی آینده ممکن است نه بر سر منابع سنتی مانند نفت یا زمین، بلکه بر سر کنترل و تنظیم الگوریتمها و دادهها باشد. این یک تغییر پارادایم است که کسبوکارها و دولتها باید از امروز خود را برای آن آماده کنند.
این رقابت داخلی برای کنترل، به سرعت به عرصه جهانی نیز کشیده میشود و مخاطرات آن را دوچندان میکند.
۲. ظهور «ملیگرایی هوش مصنوعی» میتواند یک مسابقه تسلیحاتی جدید را کلید بزند
مفهومی به نام «ملیگرایی هوش مصنوعی» در حال شکلگیری است. کشورها، به ویژه قدرتهایی مانند آمریکا و چین، برتری در هوش مصنوعی را یک ضرورت استراتژیک برای سلطه اقتصادی و نظامی خود میدانند. این نگاه، جهان را به سمت یک رقابت شدید بینالمللی سوق میدهد که خطری جدی به همراه دارد: یک مسابقه جهانی که در آن کشورها توسعه سریع را بر ایمنی، اخلاق و شفافیت ترجیح میدهند. این رقابت میتواند به شکلگیری نوع جدیدی از مسابقه تسلیحاتی منجر شود.
«رقابت شدید کشورها بر سر دستیابی به هوش مصنوعی پیشرفته میتواند آتش یک مسابقه تسلیحاتی جدید را در جهان شعلهور کند؛ مسابقهای که در آن، احتیاط و ارزشهای انسانی قربانی سرعت میشوند.»
۳. هوش مصنوعی میتواند نابرابری را از طریق انحصارهای جهانی تشدید کند
هوش مصنوعی به احتمال زیاد نابرابری اقتصادی را افزایش خواهد داد. این روند از دو مسیر اصلی اتفاق میافتد: اول، جایگزینی مشاغل طبقه متوسط با سیستمهای خودکار؛ و دوم، تمایل هوش مصنوعی به ایجاد بازارهای «برنده-همه-چیز-را-میبرد» که به انحصارهای جهانی منجر میشود. غولهای فناوری موجود مانند گوگل، فیسبوک و آمازون نمونههای بارزی از این روند هستند که از این پدیده سود میبرند. این توزیع نابرابر منافع، احتمالاً به یکی از چالشهای اصلی سیاسی در آینده تبدیل خواهد شد و تقاضای عمومی برای اشکال جدیدی از بازتوزیع ثروت را افزایش خواهد داد.
۴. هوش مصنوعی شمشیری دولبه برای دموکراسی است: ابزاری برای توانمندسازی و کنترل
هوش مصنوعی تأثیری دوگانه بر شهروندان و حکومتها دارد و میتواند همزمان ابزاری برای توانمندسازی و کنترل باشد.
در یک روی سکه، هوش مصنوعی میتواند شهروندان را توانمندتر کند. این فناوری میتواند کنشهای جمعی را تسهیل کرده، مشارکت آگاهانهتر در فرآیندهای سیاسی را ممکن سازد و به کاربران برای شناسایی اطلاعات نادرست (مانند فیلتر کردن اخبار جعلی و تشخیص دیپفیک) کمک کند.
اما در روی دیگر، همین فناوریها میتوانند به ابزارهای قدرتمند «نظارت» و «اقناع» تبدیل شوند و با تقویت کنترل حکومتهای اقتدارگرا، پایههای دموکراسی را تضعیف کنند. اینکه کدام یک از این دو جنبه غلبه پیدا خواهد کرد، هنوز مشخص نیست و کاملاً به انتخابهایی بستگی دارد که ما در زمینه حکمرانی و تنظیم این فناوری اتخاذ میکنیم.
نتیجهگیری: ترسیم آینده در عصر هوش مصنوعی
همانطور که دیدیم، هوش مصنوعی فقط یک پیشرفت فنی نیست؛ بلکه نیرویی است که در حال تغییر ساختارهای قدرت، تشدید رقابتهای ژئوپلیتیک، افزایش نابرابری و به چالش کشیدن دموکراسی است. این چهار نکته نشان میدهد که عمیقترین چالشهای هوش مصنوعی نه فنی، بلکه انسانی هستند: چالشهایی مرتبط با حکمرانی، قدرت و همکاری.
با توجه به این واقعیت، این پرسش کلیدی باقی میماند: در حالی که هوش مصنوعی در حال تبدیل شدن به قدرتمندترین نیروی قرن ماست، برای حکمرانی آن به چه کسی باید اعتماد کنیم: ملتهای رقیب، شرکتهای خصوصی، یا یک جامعه جهانی متحد؟ مسیری که انتخاب میکنیم، آینده بشریت را تعریف خواهد کرد.
برای دانلود فایل درآمدی بر حکمرانی هوش مصنوعی خلاصه راهبردی که توسط دفتر مطالعات بنیادین حکومتی مرکز پژوهش های مجلس منتشر شده اینجا کلیک کنید.
دیدگاه شما