مقدمه

در دنیای تجارت امروز، «اعتماد» یک نقطه شروع است، نه یک استراتژی. استراتژی واقعی، «راستی‌آزمایی» است. امضای یک قرارداد، چه برای خرید یک ملک باشد و چه برای شروع یک همکاری تجاری، همیشه با میزانی از عدم قطعیت همراه است. خوشبختانه، دیگر نیازی نیست تنها به حرف‌ها و ادعاها تکیه کنیم. برای تقریباً هر اطلاعاتی که در یک قرارداد ذکر می‌شود، یک سامانه آنلاین برای صحت‌سنجی وجود دارد. این مقاله به شما نشان می‌دهد که چطور با چند استعلام هوشمندانه، یک «پرش با چشم بسته» را به یک «تصمیم‌گیری آگاهانه» تبدیل کنید و از بروز مشکلات حقوقی و مالی در آینده جلوگیری نمایید.

۱. «شناسه ملی» پادشاه است، نه «شماره ثبت»!

وقتی با یک شرکت قرارداد می‌بندید، دو شماره مهم برای شناسایی آن وجود دارد: «شماره ثبت» و «شناسه ملی». هرچند هر دو برای شناسایی شرکت به کار می‌روند، تنها یکی از آن‌ها کاملاً قابل اتکا و معتبر است.

شناسه ملی یک کد ۱۱ رقمی منحصر به فرد و دائمی است که به هر شخصیت حقوقی (شرکت، موسسه و…) در ایران اختصاص داده می‌شود. این شناسه هرگز تغییر نمی‌کند، حتی اگر نام، آدرس یا اعضای هیئت مدیره شرکت عوض شوند. در مقابل، شماره ثبت ممکن است در حوزه‌های ثبتی مختلف تکراری باشد و اعتبار یکتای شناسه ملی را ندارد.

چرا این تمایز حیاتی است؟ زیرا قراردادی که با استفاده از یک «شماره ثبت» غیریکتا امضا شده باشد، ممکن است از نظر حقوقی مبهم یا حتی در مقابل شرکت مورد نظر شما غیرقابل استناد باشد. «شناسه ملی» هرگونه شک و شبهه‌ای را از بین می‌برد و تضمین می‌کند که شما دقیقاً با همان شخصیت حقوقی صحیح و قابل شناسایی قرارداد بسته‌اید. بنابراین، اولین قدم شما باید استعلام شناسه ملی از سامانه جامع پایگاه اطلاعات اشخاص حقوقی کشور به آدرس irsherkat.ssaa.ir باشد. این کار ساده، شما را در برابر کلاهبرداری یا معامله با شرکت‌های صوری محافظت می‌کند.

۲. قبل از پرداخت ۹٪ ارزش افزوده، این سایت را چک کنید

یکی از اشتباهات مالی بزرگ در قراردادها، پرداخت مالیات بر ارزش افزوده به شرکتی است که قانوناً مجاز به دریافت آن نیست. طبق قانون، هر شرکتی نمی‌تواند ۹٪ مالیات بر ارزش افزوده را روی فاکتورهای خود اعمال کند.

اهمیت این موضوع را با یک مثال درک کنید: در یک فاکتور ۱۰ میلیارد تومانی، ۹٪ ارزش افزوده معادل ۹۰۰ میلیون تومان است! پرداخت این مبلغ هنگفت به شرکتی که در نظام مالیات بر ارزش افزوده ثبت‌نام نکرده یا اعتبار گواهی‌نامه‌اش تمام شده، یک زیان مالی خالص برای شماست.

اقدام ضروری چیست؟ قبل از پرداخت هرگونه مبلغی تحت عنوان ارزش افزوده، باید وضعیت مودی (شرکت صادرکننده فاکتور) را استعلام بگیرید. برای این کار کافی است به سامانه عملیات الکترونیکی مالیات بر ارزش افزوده به آدرس www.evat.ir مراجعه کرده و با وارد کردن شناسه ملی شرکت، بررسی کنید که آیا مجاز به دریافت این مبلغ هست یا خیر. این استعلام چند ثانیه‌ای می‌تواند از یک ضرر مالی بزرگ جلوگیری کند.

۳. آیا وکیل طرف مقابل واقعاً وکیل است؟ (حتی اگر خارج از کشور باشد)

اگر شخصی ادعا می‌کند که از طرف فرد یا شرکت دیگری و با استناد به یک وکالت‌نامه قرارداد را امضا می‌کند، تأیید صحت و اعتبار آن وکالت‌نامه یک الزام است، نه یک انتخاب.

برای وکالت‌نامه‌هایی که در داخل کشور تنظیم شده‌اند، می‌توانید به وب‌سایت سازمان ثبت اسناد و املاک کشور (ssaa.ir) مراجعه کنید. اما راستی‌آزمایی اصالت وکالت‌نامه تنها نیمی از کار است. شما باید حتماً متن کامل آن را مشاهده کنید تا از حدود اختیارات وکیل مطلع شوید. آیا وکیل تنها اجازه انجام امور اداری را دارد یا می‌تواند ملک را بفروشد؟ این جزئیات مرز بین یک قرارداد معتبر و یک قرارداد باطل را مشخص می‌کند.

نکته کمتر شناخته‌شده اما حیاتی، مربوط به وکالت‌نامه‌هایی است که در خارج از کشور و از طریق کنسولگری‌ها یا سفارت‌های ایران صادر شده‌اند. شما می‌توانید با مراجعه به سامانه «میخک» (مدیریت یکپارچه خدمات کنسولی) به آدرس www.mikhak.maf.gov.ir، اصالت این وکالت‌نامه‌ها را نیز به صورت آنلاین بررسی کنید. در مذاکرات حساس و قراردادهای بین‌المللی، این اقدام یک گام کلیدی برای جلوگیری از هرگونه سوءاستفاده است.

۴. کد اقتصادی یک شخص، داستان فعالیت‌های تجاری اوست

کد اقتصادی برای اشخاص حقوقی (شرکت‌ها) بسیار ساده است: همان شناسه ملی ۱۱ رقمی آن‌هاست. اما ساختار کد اقتصادی برای اشخاص حقیقی (افراد) متفاوت و بسیار روشنگر است.

این ساختار که از مهرماه ۱۴۰۱ به این شکل درآمده، از ترکیب «کد ملی» فرد به علاوه یک پسوند عددی برای هر فعالیت تجاری مجزایی که ثبت کرده، تشکیل می‌شود. برای مثال:

اولین پرونده مالیاتی فرد (مثلاً برای دفتر وکالت): کد ملی + ۰۰۰۱

دومین فعالیت تجاری او (مثلاً تاسیس یک آموزشگاه): کد ملی + ۰۰۰۲

سومین فعالیت (مثلاً راه‌اندازی یک انتشارات): کد ملی + ۰۰۰۳

تحلیل این ساختار چه چیزی را به ما می‌گوید؟ این کد، تاریخچه‌ای مختصر از فعالیت‌های تجاری رسمی یک فرد را در اختیار شما قرار می‌دهد. آیا این شخص یک کارآفرین سریالی با چندین فعالیت ثبت‌شده است یا این اولین کسب‌وکار رسمی اوست؟ این اطلاعات می‌تواند یک زمینه ارزشمند برای مذاکرات شما فراهم کند.

۵. تقریباً هر ادعایی در قرارداد، یک سامانه برای راستی‌آزمایی دارد

چهار نکته قبل، تنها کاربردهایی از مهم‌ترین اصل در قراردادهای مدرن بودند: هر ادعایی باید مستند و قابل راستی‌آزمایی باشد. این یک توصیه اختیاری نیست؛ بلکه بنیان یک توافق امن است. خوشبختانه، داشتن «اشراف به سامانه‌های اطلاعاتی» که زمانی یک مزیت بود، امروز به یک مهارت ضروری تبدیل شده است.

در اینجا چند ابزار دیگر برای تکمیل «جعبه‌ابزار دیجیتال استعلام» شما آورده شده است:

مالکیت معنوی: می‌خواهید حق استفاده از یک اختراع را بخرید؟ اصالت گواهی آن را از سایت مرکز مالکیت معنوی (ipm.ssaa.ir) استعلام بگیرید.

صحت‌سنجی اطلاعات هویتی افراد: از صحت اطلاعات هویتی طرف مقابل مانند تاریخ تولد مطمئن نیستید؟ سامانه احراز مشتریان تجارت الکترونیکی (امتا) در سایت ecsw.ir به شما کمک می‌کند.

کد پستی دقیق: برای اطمینان از صحت و دقت آدرس ذکر شده در قرارداد، می‌توانید از درگاه خدمات الکترونیک شرکت ملی پست استفاده کنید.

نتیجه گیری

امضای قرارداد دیگر نباید یک اقدام مبتنی بر اعتماد کورکورانه باشد، بلکه باید نتیجه یک فرآیند آگاهانه و مبتنی بر تحقیق و راستی‌آزمایی باشد. ابزارهایی که برای محافظت از خودتان نیاز دارید، در دسترس، آنلاین و عمدتاً رایگان هستند. در دنیای پیچیده قراردادها، توانایی راستی‌آزمایی مستقل، تنها یک ابزار دفاعی نیست، بلکه بزرگ‌ترین دارایی استراتژیک شماست.

دفعه بعد که قراردادی پیش روی شما قرار گرفت، اولین ادعایی که تصمیم می‌گیرید صحت آن را بررسی کنید، کدام است؟