مقدمه
امضای قرارداد، بهخصوص برای کارآفرینان و مدیران کسبوکارها، اغلب با میزانی از اضطراب و پیچیدگی همراه است. بیشتر ما هنگام بررسی یک قرارداد، تمام تمرکز خود را روی موارد اصلی مانند قیمت، زمان تحویل و شرح خدمات میگذاریم. اما غافل از آنکه بزرگترین ریسکهای حقوقی، اغلب در جزئیات به ظاهر کماهمیت مربوط به هویت و ماهیت طرفهای قرارداد پنهان شدهاند. این مقاله شش نکته حیاتی اما نادیده گرفتهشده را آشکار میکند که میتواند از بروز مشکلات بزرگ حقوقی و مالی برای شما جلوگیری کند.
۱. نام تجاری، شخصیت حقوقی نیست: مراقب طرف قرارداد «خیالی» باشید
یکی از شایعترین و خطرناکترین اشتباهات در تنظیم قرارداد، استفاده از نام تجاری یا نام کسبوکار به جای هویت قانونی واقعی طرف مقابل است. برای مثال، تصور کنید در قرارداد خود نوشتهاید که خریدار «ایلیا گرافیک» است. این عبارت از نظر حقوقی مبهم و بیاعتبار است.
نام تجاری مانند «ایلیا گرافیک» شخصیت حقوقی مستقلی ندارد. قرارداد باید با یک شخص حقیقی (مانند «آقای حامد بهداد» با ذکر نام کامل و شماره ملی) یا یک شخص حقوقی ثبتشده (شرکتی با شناسه ملی مشخص) منعقد شود. اگر طرف قرارداد شما یک شخص حقیقی است که تحت یک نام تجاری فعالیت میکند، باید نام و مشخصات قانونی آن شخص در قرارداد ذکر شود. عقد قرارداد با یک نام تجاری که شخصیت حقوقی مستقلی ندارد، میتواند منجر به ابهام در مسئولیتها و حتی غیرقابل اجرا شدن کل قرارداد شود، زیرا مشخص نیست که دقیقاً چه کسی باید به تعهدات عمل کند. بنابراین، همیشه اصرار کنید که نام کامل، شماره ملی (برای اشخاص حقیقی) یا شناسه ملی (برای اشخاص حقوقی) به صراحت در قرارداد ذکر شود. در غیر این صورت، از امضای قرارداد خودداری کنید.
۲. خریداران مشترک، همیشه مسئولیت مشترک ندارند
وقتی دو یا چند نفر با هم چیزی را میخرند، مثلاً زن و شوهری که مشترکاً یک ملک را خریداری میکنند، تصور عمومی این است که هر دو به یک اندازه در قبال کل مبلغ مسئول هستند. اما قانون بهطور پیشفرض چنین چیزی را در نظر نمیگیرد.
اگر در قرارداد ذکر نشود، هر یک از خریداران فقط به اندازه سهم خود مسئول پرداخت هستند. این یعنی اگر مبلغ کل معامله ۶ میلیارد تومان باشد و هر یک ۳ دانگ از ملک را خریده باشند، فروشنده تنها میتواند ۳ میلیارد از هر کدام مطالبه کند. برای اینکه فروشنده بتواند کل مبلغ را از هر یک از خریداران (به انتخاب خود) مطالبه کند، باید بندی تحت عنوان «مسئولیت تضامنی» در قرارداد گنجانده شود. این بند صراحتاً اعلام میکند که خریداران در قبال اجرای تمام تعهدات قرارداد، مشترکاً و به صورت تضامنی مسئول هستند. این اصل حقوقی از این ایده نشأت میگیرد که تعهدات به صورت پیشفرض، مشترک در نظر گرفته نمیشوند مگر آنکه صراحتاً توافق شده باشد. قانون از آزادی طرفین برای تعیین میزان مسئولیت خود محافظت میکند.
۳. مشاور «شخص حقیقی» یا «شخص حقوقی»؟ تفاوت مالی آن شما را شگفتزده خواهد کرد
هنگام عقد قرارداد مشاوره یا خدمات، تفاوت بزرگی بین استخدام یک فرد (شخص حقیقی) و یک شرکت (شخص حقوقی) وجود دارد که پیامدهای مالی و قانونی قابل توجهی دارد.
- قرارداد با شخص حقیقی: اگر با یک مشاور به عنوان شخص حقیقی قرارداد ببندید، رابطه شما مشمول «قانون کار» میشود. این یعنی شما به عنوان کارفرما موظف به پرداخت حق بیمه تامین اجتماعی، عیدی، پاداش و سنوات برای او هستید. نادیده گرفتن این تعهدات میتواند جریمههای سنگینی برای کسبوکار شما به همراه داشته باشد.
- قرارداد با شخص حقوقی: اما اگر با یک شرکت یا موسسه (شخص حقوقی) قرارداد ببندید، رابطه شما تجاری است و مشمول قانون کار نمیشود. در این حالت، شما تعهدات مستقیم کارفرمایی ندارید، اما مسئولیتهای دیگری طبق قوانین مالیاتی و تامین اجتماعی بر عهده شماست. شما موظف به کسر مالیات تکلیفی از هر پرداخت هستید و طبق ماده ۳۸ قانون تامین اجتماعی، باید قبل از پرداخت آخرین قسط، از شرکت مشاور «مفاصاحساب» بیمه دریافت کنید تا مطمئن شوید آنها حق بیمه کارکنان خود را پرداختهاند.
تشخیص این تفاوت از ابتدا، شما را از هزینهها و جرائم پیشبینینشده نجات میدهد.
۴. همه شرکتها یکسان نیستند: چرا «مسئولیت محدود» میتواند یک زنگ خطر باشد
ممکن است فکر کنید نوع شرکت طرف قرارداد شما (مثلاً سهامی خاص یا با مسئولیت محدود) یک موضوع حقوقی جزئی است، اما این تفاوت میتواند اعتبار کل قرارداد شما را تحت تاثیر قرار دهد، بهخصوص در مورد اختیارات مدیران.
نکته شگفتانگیز اینجاست: محدودیتهای اختیارات مدیران که در اساسنامه شرکتها ذکر میشود، بسته به نوع شرکت، اعتبار متفاوتی در برابر اشخاص ثالث (یعنی شما) دارد.
- در شرکت سهامی خاص، اگر مدیران فراتر از اختیارات مشخصشده در اساسنامه عمل کنند (مثلاً معاملهای را بدون مجوز لازم انجام دهند)، این محدودیتها نمیتواند علیه شما که از آن بیخبر بودهاید استفاده شود و قرارداد معتبر باقی میماند.
- اما در شرکت با مسئولیت محدود، قانون حکم متفاوتی دارد. محدودیتهای اختیارات مدیران که در اساسنامه این نوع شرکتها درج شده، علیه شما نیز معتبر است و میتواند باعث شود قراردادی که امضا کردهاید، باطل یا غیرقابل اجرا باشد.
این تفاوت کلیدی نشان میدهد که قانونگذار برای حمایت از اشخاص ثالثی که با شرکتهای سهامی خاص معامله میکنند، اعتبار بیشتری برای ظاهر قائل شده و معاملات را حتی اگر خارج از حدود اختیارات مدیر باشد، معتبر میداند. اما در مورد شرکت با مسئولیت محدود، ریسک بیشتری متوجه شماست و وظیفه بررسی اساسنامه بر عهده شما گذاشته شده است.
۵. امضای مدیرعامل به معنای ضمانت شخصی او نیست
بسیاری به اشتباه تصور میکنند وقتی مدیرعامل یا رئیس هیئت مدیره قراردادی را از طرف شرکت امضا میکند، شخصاً نیز ضامن اجرای تعهدات آن شرکت است. این تصور کاملاً غلط است.
شخصیت حقوقی شرکت از شخصیت حقیقی مدیران و سهامداران آن جداست. وقتی مدیری قراردادی را امضا میکند، فقط شرکت را متعهد کرده است، نه خودش را. اگر شرکت به تعهداتش عمل نکند، شما تنها میتوانید علیه داراییهای خود شرکت اقدام کنید، نه داراییهای شخصی مدیران. اگر اعتبار شرکت طرف قرارداد برای شما محل تردید است، درخواست ضمانت شخصی مدیران یک ابزار قدرتمند برای کاهش ریسک است. میتوانید بندی مانند این را به قرارداد اضافه کنید: «آقای/خانم [نام مدیر]، مدیرعامل شرکت، با امضای ذیل این بند، پرداخت کلیه تعهدات شرکت ناشی از این قرارداد را شخصاً و به صورت تضامنی ضمانت مینماید.»
۶. آیا طرف قرارداد شما کارمند دولت است؟ این محدودیت را نادیده نگیرید
یک محدودیت قانونی مهم وجود دارد که اغلب از آن غفلت میشود: کارکنان دولت و موسسات عمومی حق ندارند در معاملاتی که یک طرف آن دولت یا نهادهای دولتی است، شرکت کنند.
این ممنوعیت قانونی بسیار جدی است. برای مثال، کارمند وزارت آموزش و پرورش نمیتواند در مناقصهای که توسط وزارت نیرو برگزار میشود شرکت کند. عقد قرارداد با یک کارمند دولت در چنین شرایطی، آن قرارداد را از اساس «باطل» میکند و حتی میتواند برای طرفین مجازات در پی داشته باشد. بنابراین، پیش از عقد قرارداد، بهخصوص در پروژههای دولتی و عمومی، از وضعیت شغلی طرف مقابل خود و عدم وجود چنین محدودیتهایی اطمینان حاصل کنید.
نتیجهگیری: با چشمانی باز قرارداد ببندید
همانطور که دیدیم، هویت، ماهیت حقوقی و اختیارات طرف قرارداد به اندازه بندهای مالی و فنی آن اهمیت دارد. جزئیات به ظاهر کوچک درباره اینکه «چه کسی» قرارداد را امضا میکند، میتواند تفاوت بین یک معامله موفق و یک شکست پرهزینه باشد. با صرف کمی وقت برای بررسی دقیق این نکات، میتوانید کسبوکار خود را از ریسکهای پنهان و جدی محافظت کنید.
قرارداد بعدی خود را با چه دقتی بررسی خواهید کرد؟
دیدگاه شما